Śmigielskie wiatraki z kotem w tle
Śmigielskie wiatraki z kotem w tle
Śmigiel to niewielkie wielkopolskie miasteczko, położone na szlaku między Poznaniem a Lesznem. Jego historyczne początki sięgają XV wieku. Usytuowanie na wzgórzu niejako predysponowało je do wykorzystania siły wiatru w rozwoju gospodarczym. Śmigiel stał się więc miastem wiatraków. W ujęciu historycznym – dosłownie, w dzisiejszym zaś już nieco mniej.
W XVI wieku, jak podaje Wikipedia, stało tu co najmniej sześć wiatraków, a dwa stulecia później ich liczba wzrosła do około pięćdziesięciu. Zresztą to właśnie od ruchu wiatracznych śmigieł miała podobno wziąć się nazwa miasta. Dziś w Śmiglu pozostały dwa wiatraki: Pankracy i Serwacy. Oba usytuowano na dość rozległym wzgórzu, które pełni funkcję rekreacyjno-wypoczynkową, a zarazem stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta.
Choć z perspektywy przybysza można odnieść wrażenie, że prawdziwą ozdobą Śmigla są przede wszystkim oba rynki, obficie skąpane w zieleni i kwiatach, my w poszukiwaniu kociej symboliki przyjrzymy się nieco bliżej właśnie wiatrakom.
Sprowadzono je w to symboliczne miejsce w latach osiemdziesiątych XX wieku. Pochodzą z okolicznych miejscowości i gdyby nie kolejne decyzje miejscowych władz, zapewne niewiele by z nich dotrwało do naszych czasów. Podzieliłyby los wielu innych, które zniknęły z krajobrazu. A przecież według miejscowej legendy w Śmiglu funkcjonowało niegdyś aż 99 wiatraków. Każdy kolejny, który próbowano zbudować, miał jednak paść ofiarą pożaru. Dzisiejsze dwa ocalałe wiatraki można zatem uznać za szczególnie cennych świadków lokalnej historii.
W drugim dziesięcioleciu XXI wieku śmigielską tradycją stały się plenery rzeźbiarsko-malarskie organizowane z okazji imienin wiatraków. Dla przykładu, w 2015 roku, oprócz malarzy, uczestniczyło w nich trzech rzeźbiarzy pochodzących ze Śmigla, Starego Bojanowa i Nowej Wsi. Niektóre efekty tych artystycznych spotkań możemy podziwiać do dziś, w cieniu śmigielskich wiatraków.
Autora szczególnie zastanowił dobór postaci zaklętych w drewnie, które spoglądają spod wiatraka w kierunku miasta. Znajdziemy wśród nich głowę konia, sylwetki kobiety i mężczyzny oraz rzeźbę kota. Ten ostatni, rzecz jasna, natychmiast przykuł uwagę miłośnika felinologii. Nie wszystkie poplenerowe postaci dotrwały do współczesnych czasów. Żeby jednak nie tracić czasu na domysły i nie podążać zbyt daleko krętymi ścieżkami własnej fantazji, postanowiłem zapytać u źródła, jaka myśl przewodnia kryje się za tymi drewnianymi postaciami.
Wyjaśnienie okazało się całkiem proste i mocno osadzone w realiach dawnego młynarskiego życia. Mężczyzna to młynarz – bo któżby inny mógł być? Kobieta z bukietem kwiatów przedstawia jego małżonkę. Koń natomiast był nieodłącznym elementem młynarskiego podwórza. To właśnie on, zanim pojawiły się nowoczesne środki transportu, dostarczał do młyna zboże przeznaczone do przemiału.
A kot? No cóż, jego obecność również nie wymaga szczególnie skomplikowanych wyjaśnień. Kot od zawsze był, i w wielu miejscach nadal pozostaje, jednym z najważniejszych sprzymierzeńców człowieka w ochronie zapasów zboża i żywności przed gryzoniami. Artysta, tworząc tę postać, oddał więc swoisty hołd, a może trafniej będzie powiedzieć – upamiętnił rolę kotów w dawnych gospodarstwach wiejskich, młynach i magazynach żywności.
Zanim człowiek opracował rozmaite sposoby zwalczania nieproszonych współlokatorów, bezceremonialnie częstujących się plonami gromadzonymi w pocie czoła, to właśnie kot pełnił funkcję jednego z najskuteczniejszych strażników zapasów. Nie bez powodu już starożytni Egipcjanie dostrzegli jego niezwykłe zdolności łowieckie i otoczyli go szczególnym kultem.
Właściwie w każdym zakątku świata, niezależnie od szerokości geograficznej, kot był niegdyś ważnym elementem gospodarczego krajobrazu. Towarzyszył człowiekowi w domach, gospodarstwach, spichlerzach i magazynach. Chronił zgromadzone zasoby, choć nie zawsze doceniano jego zasługi. Być może traktowano je jako coś oczywistego. Ot, kot był, myszy znikały, a zboże pozostawało na swoim miejscu.
Tym bardziej cieszy, że jeden z uczestników śmigielskiego pleneru dostrzegł kota jako ważny element dawnego krajobrazu związanego z przetwórstwem i przechowywaniem zboża. Uwiecznił go w drewnie i pozostawił współczesnym jako przypomnienie o jego nieocenionej, a często niedocenionej, pracy. Może trochę nostalgicznie, może nawet odrobinę patetycznie, ale jednak – ku pamięci.
Bo przecież historia młyna to nie tylko wiatrak, młynarz, jego żona i koń. Gdzieś w cieniu tych wszystkich postaci zawsze kręcił się również kot. I choć nie mielił zboża, nie przewoził worków ani nie pozował z bukietem kwiatów, miał do wykonania zadanie, bez którego cała ta gospodarcza machina mogłaby szybko stanąć pod znakiem zapytania.
W Śmiglu o nim nie zapomniano. I całe szczęście! Nawet jeśli wiatraki mają swoich patronów, to kot bez wątpienia zasłużył sobie na własne, honorowe miejsce w ich towarzystwie.
Miejscowe władze dbają jednak nie tylko o pamięć i historyczne symbole, ale również o współczesny, całkiem praktyczny wymiar troski o zwierzęta. Od kilku lat na terenie gminy realizowany jest Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt. Swoje poczesne miejsce zajmują w nim również koty. I bardzo słusznie! Bo choć nie każdy z nich ma szczęście zamieszkać pod dachem i korzystać z dobrodziejstw ludzkiej opieki, to każdy zasługuje na uwagę i odpowiednie traktowanie. W końcu kocia służba na rzecz człowieka trwa od tysięcy lat. Dobrze, że przynajmniej współcześnie coraz częściej pamiętamy również o naszych zobowiązaniach wobec kotów.
Stary Lubosz, listopad 2026r. Roman Grabara
