Czarnusia z Olecka
Czarnusia z Olecka
W północno-wschodniej Polsce, nad rzeką Legą, leży Olecko – niewielkie miasto liczące nieco ponad 15 tysięcy mieszkańców, którego historia sięga XVI wieku. Założone przez Albrechta Hohenzollerna, pierwotnie nosiło nazwę Lecko i wyrosło na wschodnich krańcach Pojezierza Mazurskiego.
Choć Olecko nie należy do największych polskich miast, ma na swoim koncie całkiem pokaźny dorobek filmowy. To tutaj Czesław Petelski realizował zdjęcia do filmu Gorzka miłość, a w serialu Czarne chmury właśnie w oleckich plenerach rozgrywały się wydarzenia z udziałem pułkownika Krzysztofa Dowgirda. Z kolei Krzysztof Kieślowski osadził w tym mieście akcję filmu Blizna.
Olecko potrafiło też zaskoczyć czymś, co dziś trudno sobie wyobrazić. W 1965 roku Polska Kronika Filmowa pokazała niezwykły lodowy pałac, w którym urządzono kawiarenkę. Nie zabrakło również toru saneczkowego i lodowiska. Trudno o bardziej oryginalny pomysł na zimową atrakcję!
Jeśli więc znajdziesz się w tej części Mazur, koniecznie odwiedź Olecko. Warto zacząć od jego serca, czyli Placu Wolności. Już w XVI wieku znajdował się tu rynek o powierzchni około sześciu hektarów. Do dziś uchodzi on za największy rynek w Polsce, choć przez stulecia zmieniał swoje oblicze. Nadal jednak pozostaje centralnym punktem miasta.
Spacerując wśród zieleni, możesz obejrzeć pomniki Józefa Piłsudskiego i Jana Pawła II, a także przysiąść na ławeczce w towarzystwie Janusza Panasewicza, wokalisty zespołu Lady Pank. To całkiem przyjemny sposób na odpoczynek po zwiedzaniu.
Ale nie poprzestawaj na spacerze i pamiątkowych fotografiach. Warto skierować kroki w stronę jednego z większych bloków mieszkalnych. Pod numerem 23 znajdziesz kilka punktów handlowych, wśród których wyróżniają się duże okna wystawowe i równie okazałe napisy: „Książki”, „Podręczniki”, „Artykuły papiernicze” i niewielki nad drzwiami „Księgarnia Hermiona”.
I właśnie w tym miejscu możesz zadać sobie pytanie: co niezwykłego może kryć zwyczajna księgarnia? Półki pełne książek, zapach drukarskiej farby, może kilka nowości wydawniczych? Cóż, wszystko to brzmi znajomo. Żadna sensacja.
A jednak…
Nie przechodź obok obojętnie. Wejdź na chwilę do środka, rozejrzyj się i przekonaj na własne oczy, że nie każda księgarnia jest po prostu księgarnią. Czasem za zwyczajnym szyldem kryje się coś, czego zupełnie się nie spodziewasz.
Kiedy już przekroczysz próg księgarni, nie zdziw się, jeśli przywita cię kot albo pies. Nie jest to bowiem zwyczajne miejsce, a jego kierowniczka, pani Monika, ma znacznie więcej wspólnego ze zwierzętami, niż mogłoby się wydawać. Od lat działa jako wolontariuszka lokalnej organizacji pomagającej zwierzętom. A wszystko zaczęło się jakieś dziewięć, może dziesięć lat temu.
Pani Monika pracowała wówczas w księgarni, która niestety z przyczyn ekonomicznych została później zamknięta. W pobliżu bloku, w którym mieścił się lokal, pojawił się pewnego dnia bury kot. Na szczęście znalazła się dobra dusza z sąsiedztwa, która postawiła mu budkę i zaczęła regularnie go dokarmiać. Na darmowy lunch mógł też liczyć u pani Moniki.
Jak wiadomo, w kocim świecie poczta pantoflowa działa bez zarzutu. Wieść o bezpłatnej stołówce najwyraźniej szybko rozeszła się wśród okolicznych bezdomniaków, bo wkrótce zaczęło ich przybywać. A skoro już się pojawiły, trzeba było działać! Koty odławiano, sterylizowano, a następnie szukano im nowych, odpowiedzialnych domów.
Tymczasem pierwszy stołownik zadomowił się na dobre. Tak bardzo spodobała mu się miejscowa gościnność, że z czasem zyskał imię Gruby. Czyżby miał coś przeciwko zbyt niskiej kaloryczności serwowanych posiłków? Nic na to nie wskazywało!
Kiedy księgarnia, w której pracowała pani Monika, zakończyła działalność, nie oznaczało to jednak końca tej historii. Nasza bohaterka postanowiła wziąć sprawy we własne ręce i samodzielnie poprowadzić księgarnię pod szyldem „Książnicy Polskiej”. Zmienił się szyld, ale – jak się okaże – nie zmieniło się to, co najważniejsze: zamiłowanie do książek i serce otwarte dla zwierząt.
Około pięciu lat temu w okolicy pojawiła się kolejna lokatorka. Młodziutka koteczka o umaszczeniu w kolorze śląskiego złota, czyli czarnym, otrzymała imię Czarnusia. Szybko okazało się, że pod względem kontaktów z człowiekiem jest prawdziwą indywidualistką. Nieufna, stroniąca od dotyku, zyskała przydomek Panny Niedotykalskiej.
Pani Monika miała okazję dotknąć jej tylko raz – podczas odławiania do zabiegu sterylizacji. Na szczęście to jednorazowe naruszenie kociej strefy komfortu nie zaszkodziło wzajemnym relacjom. Obie panie zachowały wobec siebie szacunek, respekt i zrozumienie dla granic niezbędnych do pokojowego współistnienia. Człowiek nie musi przecież wszystkiego pogłaskać, a kot nie ma obowiązku odwzajemniać ludzkich czułości. Wystarczy, że obie strony dojdą do porozumienia.
Czarnusia szybko zakumplowała się z Grubym. Odtąd oboje stali się oficjalnymi beneficjentami księgarskiego systemu opieki zwierzęco-gastronomicznej. Można nawet odnieść wrażenie, że to Gruby postanowił zaadoptować sobie koleżankę do towarzystwa. W każdym razie kocia para trzyma się razem, choć nadal pozostaje wolno żyjąca i nieufna wobec ludzi.
Obowiązuje za to żelazny rozkład dnia. Trzy razy dziennie oboje meldują się na posiłki. Każdego ranka, punktualnie o dziewiątej, rozpoczyna się kolejny dzień kociego życia, najwyraźniej podzielony w głowach zainteresowanych na trzy zasadnicze części: śniadanie, obiad i kolację. Reszta to już sprawy mniej istotne.
Zimą sytuacja nieco się komplikuje, ale i na to znalazło się rozwiązanie. Z pomocą przychodzi ogrzewany lokal księgarni, który zapewnia schronienie przed mrozem. Czarnusia korzysta z niego zresztą nie tylko wtedy, gdy temperatura za oknem przypomina o urokach mazurskiej zimy. Często zagląda do środka również w cieplejszych porach roku. Ma nawet własną pufę! W końcu kocia księżniczka w kolorze purpury nie może odpoczywać byle gdzie.
Drzemki należą do jej ulubionych zajęć. Przy kocim leżaczku umieszczono nawet stosowną prośbę, by nie zakłócać wypoczynku głaskaniem. Chodzi przecież o zachowanie kociego status quo. Czarnusia wypracowała sobie własne zasady i nie zamierza ich zmieniać tylko dlatego, że jakiś człowiek ma ochotę na pieszczoty. Księżniczka jest księżniczką, a nie pluszową zabawką!
Z Grubym sprawa wygląda nieco inaczej. O ile Czarnusia potrafi docenić wygody księgarni, o tyle jemu nie zawsze odpowiada zimowe nocowanie pod dachem. Kiedy zostaje zamknięty w lokalu na noc, jego mina mówi więcej niż tysiąc słów. Zabójczym spojrzeniem zdaje się oznajmiać:
„No dobrze, zgoda. Ale pamiętaj: tylko ten jeden raz!”.
Najwyraźniej Gruby ceni sobie niezależność bardziej niż luksusy. Woli własny domek przy bloku albo piwnicę, gdzie może sam decydować o tym, kiedy odpoczywa i którędy wyrusza na obchód swojego terytorium. W końcu nawet najlepsza księgarnia nie zastąpi wolnemu kotu poczucia, że to on sam rządzi swoim światem i żyje po swojemu.
Przez księgarnię przewinęło się naprawdę wiele zwierząt, które dzięki zaangażowaniu pani Moniki otrzymały szansę na nowe, lepsze życie. Jedne znalazły tu tymczasowe schronienie, inne czekały na swoich przyszłych opiekunów. Każde z nich było kolejnym dowodem na to, że księgarskie półki mogą sąsiadować z czymś znacznie ważniejszym niż literatura – z bezinteresowną troską o słabszych.
Zresztą stali klienci zdążyli się już przyzwyczaić do tej niecodziennej atmosfery. Kiedy wchodzą do środka i nie napotykają żadnego zwierzaka, bywają szczerze zdziwieni. Jak to? Żadnego kota? Żadnego psa? Czyżby coś się stało? Najwyraźniej czworonożni rezydenci na dobre wpisali się w krajobraz tej małej świątyni książek. A może nawet stali się jej nieoficjalnym znakiem rozpoznawczym.
Niestety, nad księgarnią zaczęły gromadzić się prawdziwie czarne chmury. Placówce grozi zamknięcie. Jej działalność została przedłużona w drodze wyjątku, z uwzględnieniem zaangażowania i wysiłków kierowniczki, która robi wszystko, by utrzymać księgarnię na powierzchni. Walczy, szuka rozwiązań i nie zamierza łatwo się poddawać. Problem w tym, że dobre chęci, pasja i serce do ludzi oraz zwierząt nie zawsze wystarczają, by sprostać ekonomicznej rzeczywistości.
Podobny los spotkał lub spotyka wiele placówek działających w mniejszych miastach. Rachunek ekonomiczny bywa bezwzględny. Jeśli liczby przestają się zgadzać, nawet miejsce z duszą, wiernymi klientami i wyjątkową atmosferą może zniknąć z mapy miasta. A przecież księgarnia to nie tylko regały, książki i paragony. To także ludzie, spotkania, przyzwyczajenia, wspomnienia… a w tym przypadku również kocie łapy i psie ogony.
Tylko jak wytłumaczyć to Grubemu i Czarnusi? Jak przekonać je, że ekonomiczna opłacalność nie uwzględnia kosztów utraty ulubionej stołówki, ciepłego kąta ani własnej pufy? Czy koty zrozumieją, że miejsce, które stało się częścią ich świata, może pewnego dnia przestać istnieć?
Obawiam się, że nie. I chyba właśnie dlatego warto o tym opowiedzieć, zanim ostatni raz zgaśnie światło w tej niezwykłej księgarni.
Stary Lubosz, październik 2026 Roman Grabara
– wszystkie zdjęcia pochodzą z archiwum p. Moniki Szklarz
