Kocie wyścigi
Kocie wyścigi
W trakcie wykonywania czynności fizycznych lub podczas zażywania wiejskich atrakcji od czasu do czasu przez mój umysł przemykają niczym błyskawice pewne pomysły. Niektóre z nich są tak ulotne i krótkotrwałe jak rozbłysk iskry w kominku, lecz niektóre wracają i są tak uporczywe w swoich powrotach, że powodują emocjonalny niepokój. Ażeby nie popaść w jakieś absurdalne stany depresyjne lub inne problemy natury psychicznej pozwalam myślom nadawać odpowiednie kierunki. Mam w zanadrzu kilka poważnych projektów wymagających zaangażowania i to znacznego. Odsuwając zatem wizje tytanicznej pracy kieruję się ku dość lekkim zamysłom zgodnie z moją zasadą co masz zrobić dzisiaj lepiej odłóż, chciałbym napisać na jutro, ale to odkładanie trwa już kilka dobrych miesięcy. Może okres zimowy i niezbyt sprzyjająca aura zmotywują mnie do bardziej konstruktywnych działań. Od kilku dni męczy mnie pewien dość „lekki” temacik, mianowicie wyścigi kotów. Moja deklaratywna długotrwała pamięć semantyczna odgrzebała kilka faktów. Po pierwsze, gdzieś tam w Europie Zachodniej w XIX wieku miały się odbywać wyścigi kotów. Po drugie, ostatni wyścig kotów miał się odbyć w latach 40-tych czy 50-tych ubiegłego stulecia w hrabstwie Kent w Anglii i po trzecie, przecież sam byłem wielokrotnie świadkiem kocich wyścigów w moim domostwie. To „po trzecie” od razu odrzuciłem, gdyż każdy „kociarz” przeżył stany pobudzenia co młodszych futrzaków na własnej skórze. Osobiście mi brakuje kocich figli, harców i wyścigów. Moi seniorzy uwielbiają spokój i drzemkę, chwilami tylko trochę przejawiają aktywności zabawowe. Brakuje mi wprost kosmicznych lotów moich podopiecznych przez ławę, stół, fotele i etc., oraz wspomnień gwałtownego zasłaniania rękoma głowy przed przelatującym w powietrzu futrzasty pocisk. Ehhh…., piękne wspomnienia, takie trochę nostalgiczne. Ale ad vocem.
Pierwsza wzmianka o wyścigach kotów pochodzi z XIX wieku. Co nieco dowiadujemy się o tym fakcie z Nowego Czasu nr 26 z 30 czerwca 1883 roku.
Cieszyński tygodnik zamieścił krótką informację o takiej formie rywalizacji kotów wraz z ryciną. Wiadomość zawarta w gazecie miała oczywiście zaszokować czytelnika i pewnie rozśmieszyć. Wynika z niej, że na kiermaszu w Belgii urządzane są wyścigi kotów. Koty bywają oznaczone, umieszczone w koszach i wywiezione wozami poza miasto. Tam są wypuszczane i zwycięża ten, który pierwszy dotrze do domu. Nagrody bywały skromne, dla przykładu właściciel mógł wygrać szynkę, kiełbasę lub łyżkę. Na dowód absurdalności zwyczaju załączono rycinę z objaśnieniami, że rozsierdzone i wystraszone koty po oswobodzeniu rzucały się na ludzi drapiąc ich dotkliwie. Jeżeli przyjrzymy się uważniej rycinie to dostrzeżemy całkiem profesjonalnie zorganizowane zawody.
Widoczny jest, szkoda że mało czytelny, plakat. Pewnie informował o wydarzeniu. Sama rycina podzielona jest na trzy części. W górnej widzimy pracujący sekretariat zawodów. Przyjmowane są koty, a po geście mężczyznę sięgającego do kieszeni można domniemywać, że pobierano również opłatę za udział w rywalizacji. Prowadzono również jakąś dokumentację. W środkowej części ryciny przedstawione są nagrody. Jest ich znacznie więcej niż przytoczono w tygodniku. W dolnej zaś części widzimy moment chaotycznego wystartowania kotów. Koty były uwalniane z koszy. W tle zauważamy oddalone zbudowania co sugeruje, że miejsce startu odbywało się poza obszarem zabudowanym lub na jego peryferiach.
Do tematu wrócił w 1892 roku Harrison Weir. W książce „Our cats and all about them” przytoczył informację z 1860 roku, która została umieszczona w Pictorial Timsie. Wynika z niej, że wyścigi odbywały się na przedmieściach Liege i cieszyły się olbrzymią popularnością. Każdy kot był oznaczany na wzór gołębi i umieszczany w worku. Godzinę startu wyznaczano na północ. Porównując zapisy z Pictorial Timsa i szczegóły ryciny, w sposób oczywisty, widać transformację w zaangażowanym sprzęcie, w którym umieszczano zawodników – worki zastąpiono klatkami. Zakładając hipotetycznie. Jeżeli umieszczano w klatkach po kilka zupełnie obcych kotów to możliwe było ich bardzo burzliwe i chaotyczne wystartowanie, łącznie ze sprintem po ciałach starterów. Taka ewentualność w zupełności by potwierdzała autentyczność zachowania kotów na wspomnianej rycinie.
W 2015 roku wyścigi kotów były przedmiotem zainteresowania Sarah Hartwell. W opracowaniu „Cat-racing in Belgium & the British cat-racing hoax” zajęła się wątkiem belgijskim oraz obaliła mit na temat wyścigów kotów w Anglii. Szokujące dla czytelnika są praktyki mające znamiona znęcania się nad zwierzętami zarówno w Europie jak i w globalnie pojętej Ameryce. Porównując działania człowieka w Belgii w kontrze do pozostałej części świata, to Belgowie mogliby uchodzić za ludzi wprost przyjaznych w stosunku do kotów. Nie wszystkie ustalenia S. Hartwell pewnie są wiarygodne. Jej stwierdzenia nie ostają się w 100 procentach jako autentyczne w konfrontacji z notatką w cieszyńskim Nowym Czasie i jej interpretacją przez autorkę. S. Hartwell w swojej pracy powołała się również na polski tygodnik. Natomiast bardzo cenne jest jej dotarcie do artykułów prasowych z roku 1876 i 1877 opisujących „rywalizację” kotów w Belgii. W artykułach, które przytoczyła, padały nawet imiona zwycięskich kotów oraz nagrody, które otrzymali właściciele. Wśród nagród były też i pewne kwoty pieniężne co tylko utwierdziło mnie w prawidłowej interpretacji ryciny w zakresie odpłatności za udział w wyścigu.
A jak to było z wyścigami kotów w Anglii? Pewien przedsiębiorczy hotelarz z Portesham w Dorset w 1936 roku wybudował tor wyścigowy o długości 202 metrów. Zostały w nim wydzielone cztery tory. Po nich ścigały się koty goniąc napędzaną mechanicznie mysz. Później napęd zmodyfikowano zastępując mechanizm napędem elektrycznym. W zawodach startowało 50 kotów spośród 150 zamieszkujących tę miejscowość. Przewidziano również miejsca dla 500 kibiców. Najbardziej pożądanymi zawodnikami były kotki, które znacznie lepiej sprawdzały się w tej roli. Ze startu wykluczono koty bez ogona. Tor funkcjonował przez około 10 lat. Wiadomość o niezwykłych upodobaniach Brytyjczyków rozeszła się szeroko po świecie. Pisano o wyścigach w różnego rodzaju gazetach od Europy po Amerykę oraz Azję i Australię.
Czy wyścigi kotów były i są możliwe? Otóż w roku 1987 Harry i Hugh Ashleyowie w książce „The Dorset village book” jednoznacznie stwierdzili, że informacja o wyścigach kotów była zmyśloną sensacją na potrzeby tak zwanego sezonu „ogórkowego” i reklamy. Niebagatelną rolę w całej mistyfikacji odegrał Daily Express oraz właściciel miejscowej oberży. Redaktorzy gazety powziąwszy wiadomość o sensacyjno brzmiącej rozrywce mieszkańców wioski na miejsce skierowali fotografa. Oberżysta potwierdził fakt wyścigów, a na dowód sfotografowano kilka kotów, które na prędce zostały sprowadzone i sfingowano proces ważenia kotów jako element niezbędny do wyścigów. Zdjęcia zostały opublikowane w gazecie. Wiadomość jak wspomniałem rozeszła się po świecie, dzisiaj byśmy to nazwali viralem. Każda gazeta coś od siebie dodała i pierwotna informacja rosła, i rosła. Czy rzeczywiście wyścigi kotów w Wielkiej Brytanii były jednym wielkim kłamstwem? Według Sarah Hartwell – nie. Otóż w swojej tezie oparła się na popularnej wiedzy, że bliżej niezidentyfikowane puby organizowały jednak wyścigi kotów. Potwierdziła informację jakoby ostatni z wyścigów miał miejsce w hrabstwie Kent w roku 1949. Nie wiadomo jednak według jakich zasad rywalizowały zwierzęta.
Obserwując naszych podopiecznych i ich możliwości psycho-fizyczne, no może raczej psychiczne i behawiorystyczne to wyścigi kotów po torach należy włożyć między bajki.
W naszym kraju odbyła się tylko rywalizacji futrzastych w postaci kociego agility. Przy okazji wystawy w Łodzi po specjalnie przygotowanym torze konkurowały ze sobą koty. Tego typu konkursy są możliwe do przeprowadzenia, jednak potrzeba sporo treningu dla kota i dla opiekuna również. Jak nie wszystkie koty są predysponowane do felinoterapii, tak i nie wszystkie mogą startować w konkursie zwinności.
Dlaczego opowieści o wyścigach kotów należy włożyć między bajki z dziedziny opowieści z mchu i paproci? Poniższy obrazek mówi sam za siebie.
Stary Lubosz, grudzień 2025r Roman Grabara
