Felinotelistyka, czyli jak załapać kociego bakcyla
Felinotelistyka, czyli jak załapać kociego bakcyla
Czasami całe życie potrafi zmienić jeden pozornie błahy epizod. Wystarczy obraz, przypadkowe spotkanie, przeczytany tekst albo sytuacja, która w odpowiednim momencie uruchomi w nas coś, czego istnienia nawet nie podejrzewaliśmy. Niekiedy wystarczy jeden impuls, by wkroczyć na drogę, która z czasem staje się pasją, sposobem na życie, a w końcu częścią własnej historii.
W moim przypadku kocia historia zaczęła się znacznie wcześniej, niż na dobre wciągnęła mnie felinologia. Koci bakcyl dopadł mnie już we wczesnym dzieciństwie i, co najgorsze, do dziś nie znalazłem na niego skutecznego lekarstwa. Trwa to już grubo ponad 60 lat! Co więcej, wszystko wskazuje na to, że przypadłość jest nieuleczalna, a jej przebieg ma wręcz charakter przewlekły. Być może należałoby ją nawet uznać za osobliwą chorobę zawodową miłośników kotów. Zresztą, patrząc na to, jak skutecznie kocia zaraza rozprzestrzenia się w ostatnich latach, można mówić o prawdziwej epidemii. Co ciekawe, obejmuje ona nie tylko ludzi, lecz także przedstawicieli ssaków parzysto- i nieparzystokopytnych oraz potomków pterodaktyli. Jak widać, kociej fascynacji nie da się łatwo ograniczyć do jednego gatunku!
Do hodowli kotów rasowych skierował mnie jednak konkretny impuls. Była nim wystawa kotów zorganizowana w Poznaniu w 1992 roku. Wtedy właśnie kocia fascynacja przybrała w moim życiu nowy wymiar. Z perspektywy czasu widzę, jak wiele może zależeć od jednego spotkania, jednego obrazu czy jednego wydarzenia. Czasem nawet nie zdajemy sobie sprawy, że oto zaczyna się coś, co pozostanie z nami na długie lata.
Zastanawiam się, ilu hodowców mogłoby opowiedzieć podobną historię. Ilu z nich pamięta ten jeden moment, kiedy coś zaiskrzyło, kiedy pojawiła się myśl: „A może właśnie tym warto się zająć?”. Jedni pozostają na felinologicznej ścieżce przez dziesięciolecia, inni po pewnym czasie wybierają odmienne drogi. Każda z tych historii jest jednak warta poznania. Co ich zainspirowało? Jaki bodziec zadziałał? I dlaczego właśnie ta rasa, a nie inna?
Zebranie takich opowieści mogłoby być nie tylko pasjonującą lekturą, lecz także interesującym materiałem do badań socjologicznych. Podejrzewam, że ich wyniki niejednokrotnie zaskoczyłyby samych zainteresowanych. Bo choć wszystkim przyświeca miłość do kotów, drogi prowadzące do tej fascynacji bywają zadziwiająco różne.
Jedną z takich historii jest opowieść o pani Joannie Witkowskiej, którą pod koniec lat 80. ubiegłego stulecia zaintrygował błękitny kot na znaczku pocztowym. Znaczek otrzymała wraz z listem z Moskwy. Ten drobny filatelistyczny epizod stał się początkiem poszukiwań zwierzęcia, które tak ją zauroczyło. Odnalazła je właśnie w Moskwie, a na początku 1990 roku do Polski przybył kocurek Ragdaj Czarusa. Tak rozpoczęła się piękna historia kotów rosyjskich niebieskich w naszym kraju.
I właśnie tutaj zaczyna się kolejna opowieść – tym razem o kotach, znaczkach pocztowych i pewnej pasji, która potrafi połączyć te dwa światy.
Ten filatelistyczny wątek szczególnie mnie zainteresował, tym bardziej że mam dostęp do dość skromnych zbiorów rodzinnych, gromadzonych w latach 60. i 70. ubiegłego stulecia. Zbiory są niewielkie, ale kryją interesujące wizerunki kotów z Azji, Europy i Afryki. Postanowiłem przyjrzeć się im nieco uważniej, bo nawet niewielka kolekcja może skrywać prawdziwe felinologiczne ciekawostki.
W tamtym okresie w Polsce sporadycznie można było spotkać koty długowłose czy też zwierzęta o umaszczeniu colorpoint. O zorganizowanej hodowli kotów rasowych można mówić dopiero od 1983 roku. Nic więc dziwnego, że wszelkie wizerunki kotów innych niż popularne dachowce wzbudzały zainteresowanie.
Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna wyemitowała w 1977 roku serię trzech znaczków przedstawiających koty domowe. Na ogół przypominają one nasze rodzime mruczki. Szczególnie interesujący jest jednak jeden z nich – kot o zaokrąglonej głowie, żółtych oczach i nietuzinkowym umaszczeniu. Kto wie, może z takich właśnie kotów dałoby się wyprowadzić interesującą rasę?
Dalej przenosimy się do Azji Centralnej, gdzie Mongołowie wydali dwa znaczki z wizerunkami kotów. Na jednym widnieje kot krótkowłosy, z wyraźnie zarysowanym umięśnieniem obręczy barkowej i dość groźnym wyrazem pyszczka, który odsłania zęby. Drugi przedstawia kota długowłosego o złotym umaszczeniu.
Sylwetka tego zwierzęcia wydaje się dość długa, a ciało pokrywa długi, przylegający włos. Ogon jest raczej średniej długości i krzaczasty. Szyję oraz piersi porasta obfite futro, tworzące piękną kryzę. Głowa jest szeroka i niezbyt długa, a kufa lekko zaznaczona, być może nawet z delikatnym pinczem. Oczy mają kształt migdałów i są osadzone ukośnie względem linii prostego nosa. Jak przystało na kota o złotym umaszczeniu, oczy są zielonkawe.
Niewielkie uszy są szeroko rozstawione i oklapnięte, podobnie jak u szkockiego folda. Jest jednak pewna różnica: uszy tego kota opadają w kierunku boków głowy, a nie ku przodowi, jak u folda. Całe zwierzę sprawia wrażenie kota mocnej budowy. Bardzo interesujący okaz!
Z Półwyspu Indochińskiego pochodzą kolejne znaczki. Na jednym z nich, wydanym w Laosie, przedstawiono dorosłego kota i kociaka, których kolorystyka przypomina współczesne koty tajskie. Oba zwierzęta mają typowe umaszczenie colorpoint w kolorze foczym. Lekko zaokrąglone głowy i dość duże, niebieskawe oczy dopełniają obrazu. Koty te przypominają nieco dzisiejsze koty tajskie.
Ten typ umaszczenia występował również w naszym kraju. Można go zobaczyć choćby w albumie ze zdjęciami Jana Styczyńskiego z 1960 roku, a jeszcze wcześniej – w wydanej w 1935 roku książce prof. Maurycego Trybulskiego Kot domowy, jego rasy i hodowla.
Kampucza (Kambodża, Tajlandia) jest reprezentowana w kolekcji przez sześć znaczków. Dwa przedstawiają koty przypominające pospolite mruczki, natomiast pozostałe cztery to już zupełnie inna historia. Jeden przywodzi na myśl kota orientalnego, drugi – syjamskiego, a może nawet balijskiego, trzeci przypomina kota burmskiego, czwarty zaś korata.
Według różnych źródeł Indochiny uważa się za kolebkę niektórych z wymienionych ras albo za obszar pochodzenia kotów, z których później wyprowadzono określone rasy. Zapewne trudno mówić o planowej pracy hodowlanej w Kampuczy w okresie emisji tych znaczków. Jednak to, co w innych częściach świata uznawano za koty rasowe, tam mogło być po prostu zwyczajnymi kotami domowymi.
W Bahrajnie na kopertach można było spotkać znaczki przedstawiające teriera w towarzystwie kota krótkowłosego, o dużej ilości bieli i pięknych żółtych oczach.
Królestwo Lesotho w Afryce wyemitowało znaczek przedstawiający dzikiego kota afrykańskiego (Felis lybica). Kot nubijski, nazywany również libijskim, to zwierzę, któremu przypisuje się udział w pochodzeniu takich ras jak egipski mau i kot abisyński.
Na znaczku widnieje kot o dość szczupłej, wydłużonej sylwetce. Jego futro jest krótkie, pręgowane, z charakterystyczną dla pręgusów literą „M” na czole. Uszy są dość duże i szeroko osadzone na głowie. Również ogon jest długi, sprawia wrażenie dobrze umięśnionego i ma charakterystyczne pręgowanie. Oglądając kota z tego znaczka, można odnieść wrażenie, że jest mu jednak bliżej do egipskiego mau niż do kota abisyńskiego.
Na Węgrzech można było spotkać znaczki przedstawiające koty długowłose, opisane jako koty angorskie. Współczesny kot angorski wygląda jednak zupełnie inaczej. W 1993 roku, podczas wystawy we Wrocławiu, spotkałem polskie koty angorskie, które z grubsza przypominały zwierzęta widniejące na znaczkach.
Kotom z tych filatelistycznych wizerunków prawdopodobnie znacznie bliżej do kotów perskich, choć raczej tych nieco słabszych w typie. W XIX i XX wieku w Europie koty długowłose określano bowiem dwojako – jako angorskie lub perskie.
Rumuni wydali znaczki z wizerunkami kociąt domowych, które z pewnością podbiłyby niejedno serce świetnie uchwyconymi scenami zabawy.
Bułgarzy natomiast wyemitowali co najmniej osiem znaczków z kotami. Na jednym z nich widnieje podpis „angorski”, jednak sam wizerunek jest niezbyt udany. Podobnie słabo prezentuje się kot opisany jako „syjamski”. Za to trzy znaczki przedstawiające koty perskie oraz dwa z kotami europejskimi zasługują na uznanie.
Persy reprezentują typ charakterystyczny dla lat 80. Szeroka głowa, niewielkie uszy szeroko rozstawione, bujna okrywa włosowa i długi nos z niewielkim wgięciem – oto obraz kota perskiego z tamtych czasów. Podobny typ można było spotkać jeszcze we wczesnych latach 90. ubiegłego stulecia na polskich wystawach. Sam wystawiałem podobnego kota w klasie kotów domowych w 1993 roku.
Dlaczego akurat w tej klasie? Być może odpowiedź na to pytanie stanie się przyczynkiem do kolejnej opowieści z cyklu „Jak to drzewiej bywało”.
Fascynujący jest za to jeden ze znaczków przedstawiających kota europejskiego. Kot ma dość długą głowę, długi, prosty nos, lekko migdałowe oczy, pięknie zaakcentowany podbródek, zaokrąglone czoło oraz szeroko osadzone uszy. Trudno powiedzieć, czy jego wygląd odpowiadałby współczesnym wymaganiom stawianym kotom europejskim, ale z pewnością jest to zwierzę bardzo atrakcyjne.
W Polsce podejmowano próby hodowli kotów europejskich w latach 90. Jeden z kocurów uzyskał nawet tytuł championa międzynarodowego, a hodowcom udało się doczekać rodowodowych kociąt tej rasy. Mimo to kot europejski nie przyjął się w naszym kraju. Obecnie na polskich wystawach FIFe można spotkać przedstawicieli tej rasy przybyłych z Danii lub Finlandii.
Być może koty ze znaczków, podobnie jak w przypadku kota rosyjskiego niebieskiego, staną się dla kogoś właściwym impulsem, bodźcem do rozpoczęcia hodowli tych pięknych zwierząt. Dla mnie znaczki stały się natomiast inspiracją do napisania tego tekstu.
I tak oto niewielka kolekcja filatelistyczna stała się pretekstem do podróży przez kontynenty, historię hodowli i różnorodność kocich typów. Czasem wystarczy bowiem przyjrzeć się uważniej temu, co od lat spoczywa w szufladzie, by odkryć w tym coś zupełnie nowego. Nawet znaczek pocztowy może okazać się początkiem wielkiej felinologicznej przygody.
A poza tym, proszę wierzyć, z kotami trudno się nudzić!
Stary Lubosz, luty 2024r Roman Grabara
