Jak to jest z tym wygrywaniem wystaw?
Jak to jest z tym wygrywaniem wystaw?
Do napisania tego tekstu skłoniły mnie trzy rzeczy: przekonanie, że dzień bez pisania jest dniem straconym, artykuł jednego z sędziów oraz własne obserwacje z wystaw kotów.
Bywalcy wystaw zdążyli się już przyzwyczaić, że najczęściej wygrywają koty stosunkowo młode, pełne sił i witalności. Trudno zresztą uznać to za coś niezwykłego – w świecie przyrody młodość od zawsze ma swoje przywileje. Młody kot zazwyczaj lepiej prezentuje się na ringu, ma więcej energii, a jego kondycja i wygląd często znajdują się w szczytowym momencie.
Przez wiele lat wystawiałem koty i z czasem zacząłem postrzegać sukces wystawowy jako wypadkową czynników zarówno obiektywnych, jak i subiektywnych. Na te pierwsze nie miałem większego wpływu. Co innego z tymi drugimi…
I właśnie tutaj zaczyna się cała wystawowa historia.
Przez ponad ćwierć wieku aktywnego wystawiania kotów, zaczynając od zwierząt raczej przeciętnej jakości, mozolnie zmierzałem w kierunku tego, co zwykliśmy nazywać hodowlaną doskonałością. Nie była to droga łatwa ani usłana różami – a już z pewnością nie takimi bez kolców.
Uczyłem się przede wszystkim na własnych błędach, zarówno hodowlanych, jak i wystawowych. Z czasem, również dzięki importom, udało mi się wyhodować dosłownie kilka kotów o naprawdę wartościowych cechach. Nie wszystkie importy okazały się zresztą na tyle udane, by wzbudzać zachwyt. Hodowla ma bowiem tę osobliwą właściwość, że potrafi człowieka bardzo szybko sprowadzić z obłoków na ziemię.
Na początku swojej wystawowej drogi jeździłem na wystawy bardzo intensywnie. Były to zresztą czasy, kiedy aby uzyskać tak zwaną licencję hodowlaną, trzeba było zdobyć odpowiednie kwalifikacje właśnie na wystawach. Innej możliwości po prostu nie było. Każdy kolejny wyjazd, każdy certyfikat i każda nominacja miały więc swoje znaczenie.
Do dziś pamiętam dumę i radość z pierwszych championatów. Człowiek wracał do domu z dokumentem w ręku i poczuciem, że oto wydarzyło się coś naprawdę wielkiego. Dziś doskonale rozumiem emocje początkujących wystawców, którzy przeżywają swoje pierwsze sukcesy. Sam przecież kiedyś byłem dokładnie w tym samym miejscu.
Poznałem smak zwycięstw, ale równie dobrze pamiętam gorycz porażek. Niektóre z tych mniej przyjemnych wystawowych doświadczeń zapadły mi w pamięć wyjątkowo głęboko.
Ale do rzeczy…
Najpierw trzeba wiedzieć, co się ma
Do czynników subiektywnych zaliczam wszystkie te elementy, na które miałem wpływ. Jakość kota i jego odpowiednie przygotowanie zawsze uważałem za kwestie fundamentalne. Z czasem zrozumiałem jednak, że czasami, aby pokazać kota, z którego naprawdę możemy być dumni, trzeba po prostu… poczekać.
Istotę tego czekania musiałem zrozumieć na własnych kotach. Pierwsza rzecz to umiejętność spojrzenia na zwierzę obiektywnym, a zarazem krytycznym okiem.
Nieżyjąca już Judith Zuurveld, hodowczyni kotów norweskich leśnych z hodowli Bergansius, a także sędzia kategorii II, powiedziała mi kiedyś, że kiedy miała ocenić młodego kota, brała kartkę papieru i zapisywała jego mocne oraz słabe strony.
Sam również stosowałem podobną metodę. Można by ją nazwać swoistą analizą SWOT, choć oczywiście w hodowli nie chodzi o przygotowywanie biznesowego raportu dla zarządu. Rzecz w tym, żeby uczciwie ocenić, co w kocie jest naprawdę dobre, a nad czym nie warto przechodzić do porządku dziennego.
Obiecującego kota pokazywałem również na wystawach. Ocena sędziego, jego uwagi, a czasem także osiągnięty wynik wpływały na moje dalsze decyzje dotyczące zwierzęcia.
Nie zawsze zachwyt nad kociakiem znajdował potwierdzenie w jego późniejszym rozwoju. Zdarzało się, że młody kot zapowiadał się wręcz znakomicie, by z czasem okazać się zwierzęciem zupełnie przeciętnym. Bywało też odwrotnie: kociak, który początkowo nie rzucał na kolana, z miesiąca na miesiąc nabierał cech, dzięki którym warto było na niego poczekać.
Dzisiaj, kiedy młody kociak może niemal od początku swojej wystawowej kariery walczyć o rozmaite tytuły, doskonale rozumiem hodowców, którzy chcą pokazywać swoje najmłodsze pokolenie. Sam jednak uważam – i zdania w tej kwestii raczej już nie zmienię – że jeśli ktoś chce uważać się za prawdziwego hodowcę, powinien od czasu do czasu skonfrontować swój dorobek z tak zwaną konkurencją. Po to są wystawy.
Wystawa jest przecież nie tylko miejscem zdobywania tytułów. To także swoisty sprawdzian hodowlanej pracy. Możemy zachwycać się własnymi kotami w zaciszu domu, ale dopiero konfrontacja z innymi zwierzętami pozwala przekonać się, gdzie naprawdę jesteśmy.
Czasami warto poczekać
W moich, dziś już dość odległych, czasach ogromną rolę odgrywał czas. Niektóre rasy rozwijają się szybko, inne potrzebują go znacznie więcej. Są koty, które swoje najlepsze cechy pokazują stosunkowo wcześnie, ale są też takie, którym trzeba pozwolić spokojnie dorosnąć, nabrać właściwych proporcji, masy i odpowiedniej struktury szaty, a także w pełni wykształcić cechy charakterystyczne dla rasy.
I właśnie dlatego czasami najlepszą decyzją hodowcy jest… niczego nie przyspieszać.
Nie jest to jednak tak proste, jak mogłoby się wydawać. Z kocurami możemy sobie pozwolić na nieco więcej cierpliwości. Z kotkami sprawa wygląda zgoła inaczej – jest znacznie bardziej skomplikowana.
W przypadku kotek ras krótkowłosych, u których smukłość i odpowiednie proporcje sylwetki stanowią istotny element oceny, kariera wystawowa często rozpoczyna się stosunkowo wcześnie i niestety może również dość szybko przemijać. Ma to związek między innymi ze zmianami sylwetki, które mogą pojawić się po porodach. Linia brzucha nie zawsze wraca do stanu sprzed ciąży, a obwisły brzuszek – umówmy się – raczej nie należy do tych cech, które sędziowie wpisują na listę kocich zalet.
W przypadku ras o bardziej krępej budowie ciała, a także tych, które mają obfitszą lub dłuższą szatę, pewne niedoskonałości sylwetki mogą być znacznie mniej widoczne, a tym samym nie odgrywać aż tak istotnej roli podczas oceny.
Trudno więc o jedną, uniwersalną receptę na wystawową karierę. To, co w przypadku jednego kota będzie argumentem za cierpliwym czekaniem, w przypadku innego może oznaczać utratę najlepszego momentu na pokazanie go na ringu. Hodowca powinien zatem nie tylko znać standard rasy, ale również umieć przewidywać, jak jego podopieczny będzie się zmieniał.
A to, jak wiadomo, jest sztuką zdecydowanie trudniejszą niż samo wystawienie kota w odpowiednim czasie.
Muszę przy tym zaznaczyć, że moje doświadczenia dotyczą przede wszystkim kotów o mocnej budowie ciała i półdługiej szacie. To właśnie z nimi przez lata pracowałem, jeździłem na wystawy i obserwowałem ich rozwój. Pozostałymi rasami oczywiście się interesuję, ale daleko mi do tego, by stawiać się w roli ich eksperta.
Dlatego wszystko, o czym piszę, należy traktować przede wszystkim jako wnioski wynikające z własnych doświadczeń. A tych, po ponad ćwierć wieku wystawiania kotów, trochę się nazbierało. Nie wszystkie były przyjemne i nie wszystkie zakończyły się sukcesem, ale właśnie te mniej udane potrafiły nauczyć najwięcej.
Moje koty prezentowały się najlepiej zaledwie przez kilka miesięcy w roku. To naturalnie mocno ograniczało ich obecność na wystawach. Nie jeździłem więc na każdą imprezę tylko dlatego, że znalazła się w kalendarzu. Czekałem na właściwy moment.
A kiedy już podejmowałem decyzję o wystawieniu kota, musiałem być wobec siebie i swojego podopiecznego zwyczajnie fair.
Kot miał być przygotowany tak, abym po wejściu na ring nie musiał spuszczać wzroku ani ze wstydu, ani z poczucia, że wystawiłem zwierzę w niewłaściwym momencie. Chciałem mieć pewność, że prezentuję kota w formie, z której mogę być dumny – niezależnie od tego, co za chwilę napisze sędzia na karcie oceny.
Konkurencja, czyli najpierw zajrzyj do katalogu
I tutaj dochodzimy do drugiej grupy czynników – tych, na które nie miałem już większego wpływu. To czynniki obiektywne. Mogłem doskonale przygotować kota, wybrać odpowiedni moment, przyjechać na wystawę w najlepszej wierze i zrobić wszystko, co zależało ode mnie. Reszta pozostawała już poza moją kontrolą.
A z tą resztą bywało różnie…
Po pierwsze – konkurencja.
Po zameldowaniu się na wystawie chyba każdy niezwłocznie zagląda do katalogu. Trudno się dziwić. Można tam znaleźć informacje, które potrafią wpłynąć na samopoczucie wystawcy jeszcze przed rozpoczęciem ocen. Czy mój kot ma konkurencję do certyfikatu? Czy będzie z kim walczyć o BIV-a? A może trafiła się wyjątkowo mocna stawka?
Po rozlokowaniu się, przynajmniej ja tak robiłem, ruszałem na rekonesans. Chodziłem od klatki do klatki, żeby odnaleźć rywali i choć przelotnie przyjrzeć się ich kotom. Nie ukrywam, że szczególnie ciekawe były dla mnie konfrontacje z zagranicznymi zwierzętami. To zawsze okazja, żeby sprawdzić, co dzieje się poza własnym podwórkiem.
Zresztą konkurencja nie musi być niczym nieprzyjemnym. Przeciwnie, może być bardzo pouczająca. Pozwala dostrzec cechy, na które wcześniej nie zwracaliśmy uwagi, i zweryfikować własne przekonania o wartości hodowlanej naszych kotów.
Oczywiście, miło jest mieć w klasie jednego kota i spokojnie czekać na certyfikat. Tyle że trudno wtedy mówić o prawdziwej konfrontacji. A przecież nie po to jedziemy na wystawę, żeby jedynie potwierdzić, że nasz kot jest jedynym zgłoszonym przedstawicielem swojej klasy.
Sędzia też ma swoje zdanie
Po drugie – skład sędziowski.
O ile organizator nie zmieni ani nie uzupełni składu jurorów tuż przed wystawą, możemy odpowiednio wcześniej zapoznać się z listą sędziów. Jeżeli z jakichś powodów któryś nam nie odpowiada, nikt nie zmusza nas do udziału w imprezie. Przynajmniej na razie takiego obowiązku nie ma.
Jeśli jednak zgłosiliśmy kota na wystawę, musimy liczyć się z tym, że zostanie przydzielony do konkretnego sędziego. Możemy kręcić nosem, ale na tym etapie niewiele to zmieni.
A sędzia też jest człowiekiem. Może mieć odmienną wizję eksterieru kota, inaczej rozkładać akcenty w ocenie, a czasami kierować się preferencjami, które niekoniecznie pokrywają się z naszymi. Nie oznacza to automatycznie, że ocenia źle. Oznacza natomiast, że ocena kota nie zawsze będzie odpowiadała naszym oczekiwaniom.
Pamiętam, jak duńska sędzia Jette Eva Madsen określiła kiedyś pewnego sędziego mianem „nierównego”. To stwierdzenie mocno zapadło mi w pamięć. Byłem bardzo ciekaw, co właściwie miała na myśli, dopóki sam się o tym nie przekonałem.
Otóż w sobotę pewien sędzia nie nominował mojego kota, wskazując konkurenta. No cóż, z werdyktem sędziego się nie dyskutuje. Można się z nim zgadzać lub nie, ale wynik trzeba przyjąć.
Następnego dnia ten sam sędzia, podczas panelu BIS, zagłosował na mojego kota, mimo że wśród konkurentów znajdował się również kot, który pokonał go poprzedniego dnia.
I co tu zrobić z taką wiedzą?
Można oczywiście próbować doszukiwać się w tym niekonsekwencji. Można też uznać, że ocena kota nie zawsze jest prostym działaniem matematycznym, w którym dwa plus dwa musi dać cztery. Znaczenie mają konkretna stawka, porównanie zwierząt, ich prezentacja, a czasem również to, co sędzia dostrzega w danym momencie.
Nie twierdzę, że takie sytuacje są regułą. Przytaczam jedynie własne doświadczenie, które nauczyło mnie, że wystawowy świat bywa mniej przewidywalny, niż chcielibyśmy wierzyć.
I chyba właśnie dlatego tak trudno stworzyć niezawodny przepis na zwycięstwo.
Dyspozycja dnia, czyli kot też ma swoje humory
Po trzecie – dyspozycja dnia.
Zdarza się, że kot, który na co dzień zachowuje się poprawnie i nie sprawia większych problemów, na wystawie nagle postanawia zaprezentować zupełnie inną wersję siebie. A to mruży oko, a to ustawia uszy nie tak, jak powinien, a to wierci się na rękach wystawcy. Niby drobiazgi, ale podczas oceny mogą mieć znaczenie.
Niektórym kotom zgiełk, tłum i nadmiar zewnętrznych bodźców ewidentnie nie służą. W takim przypadku warto poważnie zastanowić się, czy dalsza kariera wystawowa ma sens. Nie każdy kot musi być gwiazdą ringu, nawet jeśli jego uroda i cechy rasowe bardzo by do tego predysponowały.
Trzeba też pamiętać, że nerwowość wystawcy potrafi udzielić się zwierzęciu. Jeśli człowiek od rana chodzi jak na szpilkach, zerka na konkurencję, sprawdza harmonogram, a na dodatek zaczyna przewidywać wszystkie możliwe nieszczęścia, kot może błyskawicznie wyczuć, że coś jest nie tak. I zamiast spokojnie zaprezentować swoje atuty, zaczyna się wiercić, napinać albo usiłuje zniknąć w najmniej odpowiednim momencie.
Bywają jednak osoby, które potrafią zdziałać w takich sytuacjach prawdziwe cuda. Dar uspokajania niespokojnego, wiercącego się i wyraźnie spiętego kota miała na przykład Hanne Sophie Sneum, sędzia z Danii. Patrząc na jej pracę, można było odnieść wrażenie, że nawet najbardziej przejęty kot w końcu dochodził do wniosku, iż właściwie nie ma się czym martwić.
A to już niemała sztuka. Zwłaszcza że koty, jak wiadomo, rzadko przejmują się tym, że właśnie trwa ich pięć minut, od których zależy wynik wystawy.
A więc jak to jest z tym wygrywaniem?
Po tych wszystkich latach spędzonych na wystawach doszedłem do wniosku, że nie istnieje niezawodna recepta na zwycięstwo. Można mieć znakomitego kota, doskonale go przygotować, wybrać właściwy moment, a nawet trafić na sędziego, którego gust zdaje się odpowiadać naszym wyobrażeniom o kociej doskonałości. I mimo to wrócić do domu bez upragnionego tytułu.
Można też przeżyć sytuację dokładnie odwrotną. Kot, na którego przed wystawą nie stawialiśmy wielkich pieniędzy, nagle zaczyna odnosić sukcesy, a my zastanawiamy się, czy to rzeczywiście ten sam zwierzak, którego jeszcze kilka miesięcy wcześniej oglądaliśmy z pewną dozą hodowlanej rezerwy. Emocjonalnie bardziej opłaca się własnego kota nieco niedoceniać, niż przeceniać. Właściciel będzie zdrowszy psychicznie, a kot… cóż, z pewnością nie ucierpi na tym jego poczucie własnej wartości!
Wystawy mają zresztą tę osobliwą właściwość, że potrafią zarówno podbudować człowieka, jak i skutecznie pozbawić go złudzeń. Czasem wystarczy jedna ocena, byśmy przez następny tydzień chodzili kilka centymetrów nad ziemią. Innym razem jedna nominacja mniej i już zaczynamy się zastanawiać, czy aby na pewno znamy się na własnych kotach. A przecież ani jeden, ani drugi wynik nie powinien natychmiast wywracać do góry nogami naszej wiedzy hodowlanej.
Nie oznacza to oczywiście, że wyniki wystaw nie mają znaczenia. Mają, i to niemałe. Potrafią być źródłem ogromnej satysfakcji, potwierdzeniem dobrze wykonanej pracy, a niekiedy również impulsem do dalszego rozwoju. Trzeba jednak umieć zachować właściwe proporcje. Certyfikat nie uczyni przeciętnego kota wybitnym, podobnie jak brak nominacji nie odbierze wartości zwierzęciu, które ma naprawdę wiele do zaoferowania.
W hodowli najważniejsze jest bowiem to, co zostaje po zakończeniu wystawy. Nie puchar, nie kokarda, nie zdjęcie z panelu BIS, choć oczywiście miło mieć je wszystkie. Liczy się przede wszystkim to, czy potrafimy wyciągać wnioski, podejmować rozsądne decyzje i konsekwentnie pracować nad kolejnymi pokoleniami. A do tego potrzebne są nie tylko ambicja i wiedza, lecz także cierpliwość, pokora oraz umiejętność przyznania się przed samym sobą, że czasami nasz kot wcale nie jest tak doskonały, jak nam się wydaje.
I jeszcze jedno. Przez lata nauczyłem się, że na wystawę warto jechać z dobrze przygotowanym kotem, ale bez przekonania, że świat koniecznie powinien to docenić. Taki wyjazd jest znacznie zdrowszy dla psychiki wystawcy, a zapewne również dla jego otoczenia. Kot zaś, niezależnie od wyniku, po powrocie do domu najczęściej interesuje się przede wszystkim miską, spokojnym kątem i możliwością odespania całego zamieszania. Jakby chciał nam przypomnieć, że to my wymyśliliśmy te wszystkie tytuły, a nie on.
A zatem, jak to jest z tym wygrywaniem na wystawach?
Trzeba mieć dobrego kota, umieć go przygotować, wybrać właściwy moment, zaakceptować konkurencję i pogodzić się z tym, że ostateczna decyzja nie należy do nas. Potem pozostaje już tylko liczyć na dobrą dyspozycję kota, sprzyjające okoliczności i odrobinę szczęścia.
Tyle że nawet najlepsza recepta nie gwarantuje sukcesu. Gdyby było inaczej, wystarczyłoby przed wystawą zajrzeć do odpowiedniego podręcznika, odhaczyć wszystkie punkty i spokojnie czekać na BIS-a.
Na szczęście tak nie jest. Bo gdyby wygrywanie było całkowicie przewidywalne, wystawy szybko straciłyby sporą część swojego uroku.
A ja, po ponad ćwierć wieku wystawowych doświadczeń, wciąż uważam, że warto na nie jeździć. Nie tylko po to, by wygrywać, ale również po to, by się uczyć, spotykać ludzi, oglądać wspaniałe koty i czasami przekonać się, że nasza dotychczasowa wiedza wymaga małej korekty.
I jeśli na koniec miałbym udzielić początkującemu wystawcy jednej rady, powiedziałbym tak: jedź na wystawę z kotem, z którego jesteś dumny, ale nie oczekuj, że cały świat musi podzielać twoje zdanie.
A jeśli mimo wszystko zdobędziesz BIS-a – ciesz się! Masz do tego pełne prawo. Tylko nie zapominaj, że następnego dnia twój zwycięzca nadal będzie tym samym kotem, który być może właśnie zrzuca coś z półki, domagając się śniadania. I, prawdę mówiąc, to chyba całkiem dobra perspektywa.
Pamiętaj! Najpierw KOT i jego dobro, a potem TY i twoje ambicje.
Stary Lubosz, październik 2026r. Roman Grabara
