Rozmowa z Jeremiaszem Piotrem Grądkowskim, prekursorem hodowli kotów burmskich
W 2027 roku będziemy obchodzić 35. rocznicę rozpoczęcia hodowli kotów burmskich w Polsce. Z tej okazji warto przypomnieć początki tej niezwykłej rasy w naszym kraju, a także osobę bezpośrednio związaną z tym historycznym wydarzeniem.
Na wstępie kilka słów o bohaterze dzisiejszego wywiadu. Jeremiasz Piotr Grądkowski swoją przygodę z felinologią rozpoczął w Stowarzyszeniu Hodowców Kotów Rasowych w Polsce – zresztą w tamtych czasach nie było innej możliwości – i, jak wielu ówczesnych hodowców, od kotów perskich.
Powszechnie wiadomo, że koty długowłose wymagają odpowiedniej pielęgnacji futra, szczególnie w okresie wystawowym. Pan Jeremiasz podszedł do tego zagadnienia wyjątkowo odpowiedzialnie. Zgłębił tajniki groomingu do tego stopnia, że ukończył specjalistyczny kurs w renomowanej włoskiej szkole. Zdobytą wiedzę wykorzystywał później nie tylko w swojej pracy, ale również podczas prowadzonych warsztatów.
Prowadził własną hodowlę kotów Jarek’s*PL, a także blisko współpracował z innym wielkim kocim fascynatem – Zbigniewem Żakiem, hodowcą z hodowli Sah-Med*PL.
Już w XXI wieku Jeremiasz Piotr Grądkowski został sędzią ICF wszystkich kategorii kotów, a także objął funkcję prezesa Międzynarodowego Towarzystwa Miłośników Kotów – International Cat Fanciers należącego do FFE Europe.
To właśnie z jego osobą wiąże się jeden z ważnych rozdziałów historii kotów burmskich w Polsce.
Roman Grabara.: Zacznijmy od prostego pytania: dlaczego właśnie koty? Co takiego wyjątkowego jest w tych zwierzętach, że stały się częścią Pana życia?
Jeremiasz Piotr Grądkowski.: To bardzo trudne pytanie. Pewnie, jak to w życiu bywa, czasem decyduje zupełny przypadek. Bo kiedy już spotka się tego jednego kota — takiego, który skradnie nam serce i zacznie zajmować coraz więcej miejsca w naszych myślach — wtedy człowiek odkrywa, że dla niego jest gotów poświęcić naprawdę wiele. I chyba właśnie wtedy zaczyna się ta prawdziwa przygoda z kotami.
RG.: Czy koty od początku były Pana największą pasją, czy na którymś etapie życia interesowały Pana również inne zwierzęta?
JPG.: Co prawda moja babcia miała kota, ale z pewnością nie odegrało to żadnej decydującej roli. Byłem typowym „psiarzem”. To właśnie kynologia na pewnym etapie mojego życia wciągnęła mnie — i to naprawdę głęboko. Wtedy jeszcze nic nie wskazywało na to, że z czasem moje zainteresowania skierują się w stronę kotów. Jak się później okazało, koty miały jednak wobec mnie własne plany.
RG.: Pamiętam Pana z początku lat 90., kiedy podczas wystaw SHKRP prowadził Pan finały Best in Show. Ja dopiero zaczynałem wówczas pisać swoją „kocią” historię i nawet nie przypuszczałem, że kiedyś pójdę w Pana ślady. Jak wspomina Pan tamten okres? Co szczególnie zapadło Panu w pamięć?
JPG.: Pamiętam tamten czas i wspominam go bardzo ciepło. To właśnie wtedy jako pierwszy w kraju zacząłem prowadzić wystawy kotów od samego początku, poprzez kolejne etapy ich przebiegu, aż do finału Best in Show. Nikt przede mną tego nie robił. Dziś może wydawać się to czymś zupełnie naturalnym, ale w tamtym czasie było rozwiązaniem naprawdę nowatorskim, wręcz nieprawdopodobnym.
Traktowałem to jako swój wkład w podniesienie poziomu i atrakcyjności wystaw kotów w Polsce. Zresztą moja działalność wystawowa nie ograniczała się tylko do ich prowadzenia. Byłem również stewardem, później uczniem sędziowskim, aż w końcu zdałem końcowy egzamin uczniowski FIFe w kategorii pierwszej. Na etapie asystentury moja przygoda z tą federacją jednak się zakończyła.
RG.: Swoją przygodę z hodowlą zaczynał Pan od kotów perskich, ale w Pańskiej historii pojawiły się również cornish rexy. Co sprawiło, że zdecydował się Pan na tak dużą zmianę? Była to potrzeba odmiany, poszukiwanie nowych doświadczeń, czy może fascynacja zupełnie innym typem kota?
JPG.: Przygoda z cornishami była właściwie zupełnym przypadkiem. Na pewnym etapie mojej działalności w świecie felinologicznym poznałem hodowczynię z Finlandii. Z czasem nawet się zaprzyjaźniliśmy. Kiedy ją odwiedziłem, akurat miała miot cornish rexów. A że w tamtym czasie była to u nas rasa niezwykle rzadka, te nietuzinkowe koty od razu zwróciły moją uwagę. Być może właśnie ta ich wyjątkowość sprawiła, że zainteresowałem się nimi bliżej.
Ale to wszystko wydarzyło się już po pamiętnym 1992 roku.
RG.: No właśnie – rok 1992 – wydarzenie, przy którym chciałbym zatrzymać się na dłużej. Pierwsza połowa lat 90. była dla polskiej felinologii niezwykle ciekawym okresem. Do Polski trafiały wówczas nowe, wcześniej zupełnie u nas nieznane rasy. Czy pamięta Pan telefon od Anny Chodnikiewicz, który pewnego wieczoru mógł odmienić życie zarówno Pana, jak i Zbigniewa Żaka? Co wydarzyło się wtedy i jak z perspektywy czasu ocenia Pan znaczenie tamtego telefonu?
JPG.: Poznaliśmy się z Anną Chodnikiewicz, ówczesną prezeską Stowarzyszenia Hodowców Kotów Rasowych w Polsce, kiedy zaczęliśmy starania o powołanie do życia lubelskiego oddziału Stowarzyszenia. Najpierw pojechaliśmy z wizytą do Warszawy, a później pani Anna dwukrotnie odwiedziła nas w Lublinie. Po wielu sceptycznych uwagach, dyskusjach i różnych, nie zawsze łatwych okolicznościach oddział ostatecznie powstał, a pani Anna chyba nawet nas polubiła.
W trakcie tych dość luźnych rozmów — o wszystkim i o niczym — zasugerowała kiedyś, że może jednak zdecydowalibyśmy się na jakąś inną rasę. Nie przypuszczaliśmy wtedy, że ta sugestia bardzo szybko nabierze realnych kształtów.
No i pewnego dnia, w 1992 roku, pani Anna postawiła nas przed przysłowiową „ścianą”. Zadzwoniła i powiedziała, że wraca z Holandii i ma dla nas… kotkę burmską. Mamy ją odebrać w Warszawie. I właściwie nie było już o czym dyskutować.
Pojechaliśmy więc po nią. Na dobrą sprawę nie wiedzieliśmy wtedy o burmach prawie nic. Trzeba było bardzo szybko nadrobić zaległości, zacząć poznawać rasę, jej historię, standard i specyfikę hodowli. Jak się później okazało, ten jeden telefon pani Anny miał zmienić całe nasze kocie życie.
I chyba po raz kolejny potwierdziło się, że w felinologii człowiek może mieć swoje plany, ale koty — a czasem także ich wielbiciele — mają własne. Tak do nas trafiła Lucy – niebieska koteczka(Falyu’s Anne Louise).
RG.: Pierwsza jaskółka w postaci jednej kotki nie oznacza przecież jeszcze rozpoczęcia na większą skalę hodowli nowej rasy. Jakie były dalsze następstwa i konsekwencje – mówiąc nieco żartobliwie – „przygarnięcia” Lusi? Jak wyglądały kolejne importy i w jaki sposób rozwijała się wówczas hodowla kotów burmskich w Polsce?
JPG.: Jako asystent sędziowski miałem wiele okazji do podróżowania, a każda z tych podróży była również sposobnością do poznawania nowych kotów i ich właścicieli. Właśnie w ten sposób poznałem hodowczynię Harrego — rudego kocurka burmskiego z czeskim rodowodem. Kiedy go nabyłem został zarejestrowany w SHKRP pod numerem drugim rodowodu(Harry Fox, CS).
Z tą pierwszą parą burm wielokrotnie uczestniczyliśmy w wystawach. Niewątpliwie stanowili wówczas sporą atrakcję i prawdziwą felinologiczną nowinkę. Burmy były w Polsce wciąż rzadkością, więc ich pojawienie się na wystawach budziło zainteresowanie zarówno wystawców, jak i publiczności.
Po tej parze doczekaliśmy się dwóch miotów. Niektóre z urodzonych kociąt zapowiadały się naprawdę obiecująco. Patrząc z perspektywy czasu, można powiedzieć, że były to małe, ale bardzo ważne kroki w historii burmy w Polsce.
I właśnie takie chwile pamięta się najlepiej — kiedy mała, pozornie lokalna historia zaczyna być częścią czegoś znacznie większego.
Chyba jednak przełomowym momentem był import kocura czekoladowego – Solo(Solo Junior of Indra). Znowu pomogła Anna Chodnikiewicz.
RG.: Jak wyglądały te pierwsze burmy, które trafiły do Polski? Czy holenderska kotka i czeski kocurek były pod względem eksterieru do siebie podobne, czy też już wtedy można było dostrzec między nimi wyraźne różnice?
JPG.: Te pierwsze burmy miały naprawdę wspaniałe charaktery. Zresztą, mówiąc szczerze, nigdy nie spotkałem kota tej rasy o jakimś wyraźnie negatywnym usposobieniu. To chyba jedna z tych cech burm, które szczególnie zapadają w pamięć.
Lucy i Harry, choć reprezentowali tę samą rasę, wyraźnie się od siebie różnili — i to nie tylko umaszczeniem. Harry był znacznie smuklejszy, natomiast Lucy miała dość klinowatą, dłuższą głowę.
Natomiast Solo… Solo był kotem o wybitnej urodzie. Był po prostu cudowny, fantastyczny. O nim naprawdę można mówić wyłącznie w samych superlatywach. Odcień jego futra, niesamowicie bursztynowe oczy i ta niezwykle jedwabista w dotyku sierść tworzyły razem efekt, obok którego trudno było przejść obojętnie. To był jeden z tych kotów, na które człowiek patrzył i po prostu nie mógł oderwać wzroku.
I chyba właśnie takie koty sprawiają, że człowiek zaczyna rozumieć, dlaczego hodowla potrafi stać się prawdziwą pasją.
RG.: W każdej rozwijającej się hodowli pojawiają się czasem koty, które wywierają szczególny wpływ na jej dalszy kierunek. Czy wśród pierwszych burm sprowadzonych do Polski były takie koty, które można uznać za przełomowe? Które z nich odegrały największą rolę w kształtowaniu polskiej populacji tej rasy?
JPG.: Z pewnością na tym początkowym etapie swoje piętno na hodowli odcisnął Solo. Zresztą odpowiedzialny hodowca zawsze będzie dążył do tego, żeby kolejne pokolenia były lepsze od poprzednich. Na tym przecież polega prawdziwa praca hodowlana.
Myślę, że w tamtym czasie wykonaliśmy naprawdę niezłą robotę. Początkowo w Europie dominował bardziej brytyjski typ burmy — z nieco dłuższym klinem głowy. Z pokolenia na pokolenie nasze koty prezentowały się jednak coraz lepiej pod względem eksterieru. Miałem chyba niezłe „oko” do kotów, dlatego nie umykały mi pewne niuanse w ich budowie i potrafiłem dostrzec rzeczy, które miały znaczenie przy kolejnych decyzjach hodowlanych.
Z czasem geny z naszych linii zaczęły pojawiać się również w hodowlach zagranicznych. Zdarzało nam się wymieniać materiał genetyczny z hodowcami z innych krajów. Szczególnie dobrze wspominam współpracę z hodowczyniami z Łotwy.
Haga Sah-Med*PL, z przydomkiem Zbyszka Żaka, podczas wystawy w Katowicach dokonała rzeczy, która w tamtych czasach naprawdę robiła wrażenie — zwyciężyła w BIS kotów krótkowłosych. Nie był to sukces przypadkowy ani „na otarcie łez”. Haga musiała przekonać do siebie również sędzię znaną z dość rygorystycznego podejścia do oceniania — Janę Knyovą. Tym większa to była więc satysfakcja. Dziś może brzmieć to jak jeden z wielu wystawowych sukcesów. Wówczas jednak takie zwycięstwo miało swoją wymowę — pokazywało, że polski kot potrafi stanąć w wystawowej rywalizacji na równi z najlepszymi i jeszcze zostawić po sobie ślad w pamięci tych, którzy byli świadkami tego wydarzenia.
Przez pewien czas byliśmy zresztą jedynymi hodowcami burm w Polsce. Dopiero później, częściowo na bazie naszych linii, dołączyli kolejni hodowcy — między innymi Barbara Richter-Mercik z hodowli Rimeburg*PL oraz korzystająca z zupełnie innej puli genetycznej – Agnieszka Ostrowska. Być może była jeszcze jedna czy dwie osoby, których dziś już nie potrafię dokładnie wymienić. A… i jeszcze Agnieszka Borsucka hodowała burmy.
Patrząc z perspektywy czasu, cieszę się, że te nasze pierwsze koty nie pozostały tylko epizodem. Ich geny zaczęły żyć własnym życiem i pojawiać się w kolejnych hodowlach. A dla hodowcy chyba nie ma większej satysfakcji niż świadomość, że to, co kiedyś sam zaczął budować, po latach nadal ma swój udział w rozwoju rasy.
RG.: Czy w XXI wieku można już mówić o wyrównaniu typu kotów burmskich? Czy mimo upływu lat nadal można spotkać bardzo różniące się od siebie koty występujące pod nazwą „burma”?
JPG.: Tutaj pana trochę rozczaruję, bo nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie. Nie jestem już aktywnym sędzią i nie śledzę na bieżąco rozwoju poszczególnych ras kotów. Oczywiście z zainteresowaniem oglądam transmisje z wystaw światowych FIFe i muszę przyznać, że prezentowane tam burmy naprawdę reprezentują bardzo wysoki poziom. Widać, jak bardzo rasa się rozwinęła i jak wiele pracy włożono w jej hodowlę.
Ale jeśli pyta mnie pan o konkretne koty, które miały decydujący wpływ na rozwój burmy w Polsce, to obawiam się, że dzisiaj nie byłbym już w stanie wskazać tych najważniejszych.
RG.: W przypadku wielu ras mówi się o typie europejskim i amerykańskim. Czy taki podział występował lub nadal występuje również w przypadku kotów burmskich? Jeśli tak, czym te dwa typy różnią się od siebie? Warto przy tym przypomnieć, że burmy są rasą, której początki hodowlane związane są ze Stanami Zjednoczonymi.
JPG.: Z pewnością na pewnym etapie koty zostały zmodyfikowane poprzez dolewkę genów innych ras. W Europie wykorzystano kota syjamskiego — tego w jego starym, klasycznym wydaniu — natomiast w Stanach Zjednoczonych być może sięgnięto nawet po kota egzotycznego. Widywałem bowiem burmy z dość wyraźnym stopem, co było cechą zupełnie odmienną od typu, który pamiętam z początków mojej przygody z tą rasą.
Amerykanie zresztą na bazie kota burmskiego stworzyli kota bombajskiego, nazywanego czasami „czarną burmą”. W Europie natomiast z wykorzystaniem burmy powstała burmilla.
W Stanach Zjednoczonych hodowcy poszli zresztą trochę w innym kierunku. Tam stosuje się nieco inne kryteria hodowlane. I dotyczy to wielu ras, nie tylko burm.
Ja wyodrębniłbym trzy wyraźne typy kota burmskiego: europejski, australijski i amerykański. Różnią się między sobą pewnymi detalami, czasem dość wyraźnie.
Jeśli jednak miałbym powiedzieć, który typ najbardziej mi odpowiada, to zdecydowanie preferuję kota o krótszym, ale bardzo muskularnym ciele, z dość krótką głową i szeroko rozstawionymi uszami. Do tego jedwabiste w dotyku futro. No i oczywiście to spojrzenie… takie trochę „spode łba”.
To jest właśnie burma, która najbardziej mi się podoba — elegancka, muskularna, pełna charakteru i z tym swoim niepowtarzalnym spojrzeniem.
RG.: Koty burmskie w Polsce nadal należą do rzadkości. Na początku XXI wieku pojawiło się jednak wyraźne zainteresowanie tą rasą i sprowadzono wówczas do Polski sporo kotów, również z dość odległych zakątków świata. Dziś aktywnych hodowli jest już naprawdę niewiele. Czy można wskazać przyczyny takiego spadku zainteresowania burmami? Jak Pan postrzega tę sytuację z perspektywy osoby, która pamięta początki tej rasy w Polsce?
JPG.: Nie mogę postawić jednoznacznej diagnozy. Te niewielkie, choć niezwykle muskularne koty, o zabójczym spojrzeniu i jednocześnie anielskim usposobieniu, z pewnością zasługują na wiele — a przede wszystkim na większe docenienie ze strony hodowców.
Burmy zawsze były i nadal pozostają rasą dość niszową. Upodobania hodowców kroczą jednak różnymi ścieżkami, czasami dla postronnego obserwatora zupełnie niezrozumiałymi. Jedne rasy zyskują ogromną popularność, inne pozostają w cieniu, choć wcale nie muszą być od nich mniej interesujące.
Są przecież rasy, które w naszym kraju występują zaledwie śladowo albo nie ma ich w ogóle. I chyba właśnie w tym również tkwi pewien paradoks felinologii — nie zawsze wybieramy to, co jest najbardziej niezwykłe, ale to, co w danym momencie najbardziej odpowiada naszym upodobaniom.
A szkoda, bo czasami te mniej liczne rasy mają naprawdę wiele do zaoferowania.
RG.: Dziękuję Panu bardzo za tę rozmowę i za przywołanie wspomnień z początków historii kotów burmskich w Polsce.
Szanowny Czytelniku, Szanowna Czytelniczko – naszym rozmówcą był dziś jeden z tych, którzy znaleźli się u źródeł historii tej niezwykłej rasy w naszym kraju. To on, jako jeden z pierwszych Polaków, trzymał w objęciach kota burmskiego, rozpoczynając tym samym swoją własną, ale i ważną część opowieści o burmach nad Wisłą.
Po latach pozostają nie tylko koty, rodowody i hodowle. Pozostają przede wszystkim ludzie, ich wspomnienia, decyzje i historie, które z czasem stają się częścią dziedzictwa polskiej felinologii.
Dlatego warto je zapisywać. Zanim odejdą wraz z tymi, którzy byli ich świadkami.
Bo historia felinologii nie składa się wyłącznie z dat i nazw hodowli. Tworzą ją przede wszystkim ludzie – i koty, które dzięki nim na zawsze zapisały się w naszej pamięci.
