Święty kot birmański (część pierwsza)
Według starej legendy u podnóża góry Lugh w Birmie żył święty lama Kittah Mun-Ha, całkowicie oddany bogini Tsun Kyan-Kse, opiekunce wędrówki dusz.
U jego boku medytował biały kot Sinh, wierny towarzysz i wyrocznia. Gdy świątynia została napadnięta, a Mun-Ha zginął od odniesionych ran, Sinh położył łapy na ciele mistrza i skierował wzrok ku bogini. Wówczas dokonał się cud: jego sierść nabrała złotego blasku, oczy stały się szafirowe, a łapy śnieżnobiałe – jako symbol czystości i boskiej opieki. Od tego momentu koty świątynne uznano za święte, a legenda głosiła, że każdy z nich prowadzi duszę kapłana w jego ostatniej drodze do raju.
Przez wieki wierzono, że potomkowie tych kotów żyli w birmańskich świątyniach jako towarzysze kapłanów. Na początku XX wieku pierwsze koty określane jako birmańskie pojawiły się w Europie. Według jednej z relacji w 1919 roku para tych kotów została przekazana Europejczykom w dowód wdzięczności za obronę świątyni; według innej – została potajemnie wywieziona z Birmy i przewieziona do Francji.
Z punktu widzenia badań historycznych i kulturowych brak jest jednak jednoznacznych dowodów potwierdzających istnienie kota birmańskiego jako rasy rodzimej Azji Południowo-Wschodniej. W 2025 roku władze Tajlandii uznały pięć rodzimych ras kotów za narodowe skarby, wśród których kot birmański nie został uwzględniony. Fakt ten wzmacnia hipotezę, że współczesna forma rasy została ukształtowana w Europie, a legenda ma charakter symboliczny i kulturowy.
Niezależnie od faktycznego pochodzenia, bezsporne jest, że planowa hodowla kota birmańskiego rozpoczęła się we Francji. Z pierwotnej pary kotów przeżyła jedynie ciężarna kotka Sita, której potomstwo stało się podstawą rasy. W celu jej utrwalenia i odbudowy stosowano kontrolowane krzyżowania, najprawdopodobniej z kotami syjamskimi oraz perskimi.
Rasa została oficjalnie uznana we Francji w 1925 roku i w tym samym roku po raz pierwszy zaprezentowana na wystawie. Przedstawicielką rasy była kotka Poupee, córka pierwszej pary, nazywana „grande dame” rasy, która wzbudziła ogromne zainteresowanie środowiska felinologicznego.
Do najwcześniejszych hodowców kotów birmańskich we Francji należeli Marcelle Adam(s) z hodowli Madalpour oraz Marcel Baudoin-Crevoisier z hodowli de Kaaba.
Znaczący wkład w rozwój rasy wniosły również: Simone Poirier (właścicielka kota Nouky de Mon Rêve),
Yvonne Drosier (hodowczyni Osaka de Lugh)
oraz Anne-Marie Moulin, hodująca koty Orlamonde, Opale i Nadine de Khlaramour.
Ich działalność przypadła na wczesne lata 60. XX wieku i odegrała istotną rolę w dalszym rozwoju rasy.
W latach 30. XX wieku najbardziej rozpoznawalnym przedstawicielem rasy był kocur Dieu d’Arakan, urodzony w 1930 roku i wyhodowany przez Marcela Baudoin-Crevoisiera.
II wojna światowa doprowadziła niemal do całkowitego zaniku populacji kotów birmańskich. Dzięki zaangażowaniu Baudoin-Crevoisiera udało się jednak zachować kilka osobników, w tym kotkę Xenia de Kaaba oraz kocura Orloff de Kaaba, które stały się podstawą powojennej odbudowy rasy.
W kolejnych latach kot birmański dotarł do Anglii (1964, uznanie w 1966) oraz do Stanów Zjednoczonych (1959, uznanie w 1967). Z czasem zauważono silne pokrewieństwo większości europejskich linii, co negatywnie wpływało na kondycję zdrowotną populacji. Pierwsze programy naprawcze podjęto w Anglii i Holandii, wprowadzając do hodowli geny kota perskiego colorpoint, a także – w dalszym etapie – kotów syjamskich oraz europejskich krótkowłosych. Zabiegi te poprawiły zdrowie populacji i przyczyniły się do utrwalenia współczesnego typu rasy.
W 1965 roku Elsie Fisher i Margaret Richards sprowadziły do Anglii trzy koty z francuskich hodowli, które stały się materiałem założycielskim hodowli Praha i Paranjoti. Ich potomstwo odnaleźć można w rodowodach wielu współczesnych, utytułowanych kotów birmańskich.
Współczesny kot birmański łączy w sobie harmonijną budowę, jedwabistą półdługą szatę, charakterystyczne umaszczenie z białymi rękawiczkami i skarpetami oraz łagodny, zrównoważony temperament. Pozostaje on jednocześnie symbolem legendy, od której rozpoczęła się jego historia, i przykładem rasy ukształtowanej dzięki wieloletniej, świadomej pracy hodowlanej.
Roman Grabara Stary Lubosz, luty 2026r.
